Καρστικοί Υδροφορείς: Προστασία από την Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα (ΚΥΠΚΑ)
Karst Aquifers Under Threat: Tackling Climate Change in Greece
Το συγκεκριμένο έργο σκοπό έχει να αναδείξει τη σημασία της προστασίας των καρστικών υδροφορέων στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Κύριος στόχος είναι η προστασία των υδατικών πόρων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η Μεσόγειος προβλέπεται να αντιμετωπίσει σημαντική μείωση στις βροχοπτώσεις. Η μείωση αυτή ενδέχεται να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα νερού για πόσιμη χρήση και γεωργική άρδευση, ενώ η ρύπανση συμβάλλει στη μείωση των υδατικών πόρων. Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, η ΣΟΕ θα δημιουργήσει ένα δίκτυο καταγραφής, το οποίο περιλαμβάνει εγκατάσταση καταγραφικών συσκευών και συλλογή δειγμάτων νερού για χημικές αναλύσεις. Τα δεδομένα αποθηκεύονται, αναλύονται και δημοσιεύονται, συμβάλλοντας στην ενημέρωση του κοινού και στην προαγωγή της επιστημονικής έρευνας. Στόχος είναι η ενίσχυση της διαχείρισης των υδατικών πόρων και η προαγωγή βιώσιμων πρακτικών για τη διατήρηση του περιβάλλοντος. Η δευτερεύουσα ομάδα στόχου, που περιλαμβάνει περιβαλλοντικές οργανώσεις, επιστημονικά ιδρύματα και κυβερνητικές αρχές, είναι ουσιαστική για την επιτυχή υλοποίηση και αποτελεσματικότητα του έργου.
Συγκεκριμένα για τους σκοπούς του έργου θα ανάπτυχθεί δίκτυο για την καταγραφή φυσικοχημικών παραμέτρων σε υπόγεια ποτάμια (ποτάμια σπήλαια) σε όλη την Ελλάδα (δείτε χάρτη). Συγκεκριμένα μέσω του δικτύου θα μετράται και θα καταγράφεται η θερμοκρασία του νερού και του περιβάλλοντος αέρα, ενώ δείγματα νερού θα συλλέγονται κάθε μήνα και θα αποστέλλονται προς χημική ανάλυση σε διαπιστευμένο εργαστήριο.
Η δράση εκπονείται απο την Σπηλαιολογική Ομοσπονδία Ελλάδος με αρωγούς τους συλλόγους-μέλη της και καθοδήγηση από την Επικ. Καθηγήτρια Γεωμορφολογίας- Ιζηματολογίας ΑΠΘ Δρ. Σοφία Πεχλιβανίδου καθώς και από την αναπλ. Καθηγήτρια cave hydrogeology - cave geomorphology του Πανεπιστημίου του Μπέργκεν της Νοβηγίας (UiB) Dr. Rannveig Øvrevik Skoglund. Οι προαναφερόμενες θα ερμηνέυσουν και θα αναλύσουν τα συλλέγομενα δεδομένα.
Η δράση υλοποιείται με την υποστήριξη του Κοινωφελούς Ιδρύματος Α Κ Λασκαρίδη στο πλαίσιο του προγράμματος «Σημεία Στήριξης» που συγχρηματοδοτούν 10 κοινωφελείς οργανισμοί.
Τα διαγράμματα θερμοκρασίας δείχνουν ότι τα περισσότερα σπήλαια παραμένουν θερμικά σταθερά, με μικρές μόνο εποχικές διακυμάνσεις και χωρίς έντονες μακροχρόνιες μεταβολές. Η γενική εικόνα υποδηλώνει ότι τα καρστικά συστήματα λειτουργούν ως σχετικά “αδρανείς” θερμικοί αποδέκτες, με περιορισμένη αλλά μετρήσιμη απόκριση στις εξωτερικές κλιματικές συνθήκες.
Σε επιμέρους περιπτώσεις, η Αγία Τριάδα παρουσιάζει πολύ ομαλό θερμικό σήμα με μικρές διαφοροποιήσεις μεταξύ των τεσσάρων loggers, κάτι που δείχνει καλή εσωτερική σταθερότητα. Η Ανεμότρυπα εμφανίζει πιο έντονες μεταβολές και μεγαλύτερη χωρική διαφοροποίηση μεταξύ των θέσεων μέτρησης, πιθανότατα λόγω αερισμού και διαφορετικής έκθεσης των αισθητήρων. Στο Σπήλαιο Νερών Καστοριάς διακρίνεται ήπια καθοδική τάση προς το τέλος της περιόδου, ενώ στη Νεροσπηλιά το θερμικό σήμα είναι χαμηλότερο και πιο ομοιόμορφο, υποδηλώνοντας πιο “κλειστό” μικροκλίμα. Αντίθετα, στη Μάννα Πουλήθρων οι τιμές παραμένουν σταθερά υψηλότερες και οι τρεις θέσεις μέτρησης αποτυπώνουν καθαρά τοπικές διαφοροποιήσεις μεταξύ εισόδου, αέρα και νερού.
Συνολικά, τα διαγράμματα αναδεικνύουν ότι η συνεχιζόμενη παρακολούθηση είναι απαραίτητη, επειδή η συμπεριφορά των σπηλαίων δεν είναι ίδια παντού: άλλα συστήματα αντιδρούν πιο αργά και πιο ομοιόμορφα, ενώ άλλα παρουσιάζουν σαφέστερη επίδραση από αερισμό, υδρολογία και εποχικότητα.