Louisiana red crayfish

Παρακολούθηση της εξάπλωσης του Louisiana Red Crayfish (Procambarus clarkii) στα υπόγεια υδατικά συστήματα
Monitoring the spread of the Louisiana red crayfish (Procambarus clarkii) in groundwater

Η Σπηλαιολογική Ομοσπονδία Ελλάδος συμμετέχει σε διεθνή πρωτοβουλία για την παρακολούθηση της παρουσίας της καραβίδας Louisiana Red Crayfish (Procambarus clarkii), ενός ιδιαίτερα επεκτατικού ξενικού είδους που έχει ήδη εξαπλωθεί σε πολλά υδάτινα οικοσυστήματα της Ευρώπης. Το πρόγραμμα συντονίζεται από τον ιταλικό οργανισμό Tetide APS και υλοποιείται με τη συνεργασία σπηλαιολογικών και επιστημονικών φορέων από πέντε χώρες.

Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιπτώσεις παρουσίας του είδους και σε υπόγεια υδάτινα συστήματα και σπήλαια, γεγονός που δημιουργεί ανησυχίες για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στα ιδιαίτερα ευαίσθητα οικοσυστήματα του υπόγειου κόσμου. Τα σπήλαια φιλοξενούν συχνά εξειδικευμένα και ενδημικά είδη, τα οποία μπορεί να επηρεαστούν σημαντικά από την εισαγωγή ενός νέου θηρευτή.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή Προστασίας της Σπηλαιολογικής Ομοσπονδίας Ελλάδος συμμετέχει στο διεθνές πρόγραμμα καταγραφής και παρακολούθησης του είδους σε υπόγεια υδάτινα περιβάλλοντα. Στόχος είναι η έγκαιρη ανίχνευση πιθανής παρουσίας του σε σπήλαια και η συμβολή στην επιστημονική κατανόηση της εξάπλωσής του.

Τι είναι η καραβίδα Louisiana Red Crayfish (Procambarus clarkii)

Η καραβίδα Louisiana Red Crayfish (Procambarus clarkii) είναι ένα είδος καραβίδας γλυκού νερού με καταγωγή από τη Βόρεια Αμερική. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες έχει εισαχθεί σε πολλές περιοχές του κόσμου, συχνά μέσω υδατοκαλλιεργειών ή εμπορικών δραστηριοτήτων, και σήμερα θεωρείται ένα από τα πιο διαδεδομένα χωροκατακτητικά ξενικά είδη σε υδάτινα οικοσυστήματα.

Το είδος παρουσιάζει μεγάλη προσαρμοστικότητα και ικανότητα εξάπλωσης. Μπορεί να επιβιώσει σε διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες, να αναπαράγεται γρήγορα και να καταλαμβάνει νέα ενδιαιτήματα, γεγονός που του επιτρέπει να εξαπλώνεται εύκολα σε ποτάμια, λίμνες, αρδευτικά δίκτυα και άλλους υδάτινους σχηματισμούς.

Η παρουσία της μπορεί να έχει σημαντικές οικολογικές επιπτώσεις. Η Procambarus clarkii είναι παμφάγο είδος και μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία των οικοσυστημάτων τρεφόμενο με υδρόβια φυτά, ασπόνδυλα και άλλα μικρά ζώα. Επιπλέον, μπορεί να ανταγωνίζεται ή να εκτοπίζει άλλα είδη καραβίδων και να μεταφέρει παθογόνους οργανισμούς που επηρεάζουν την τοπική πανίδα.

Για τους λόγους αυτούς, η καραβίδα Louisiana Red Crayfish περιλαμβάνεται στον κατάλογο των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών που προκαλούν ανησυχία σε ευρωπαϊκό επίπεδο και η παρακολούθηση της εξάπλωσής του αποτελεί σημαντικό ζήτημα για την προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Γιατί αφορά τα σπήλαια και τα υπόγεια νερά

Παρότι η Louisiana Red Crayfish (Procambarus clarkii) είναι κυρίως γνωστή ως είδος γλυκού νερού που ζει σε ποτάμια, λίμνες και υγροτοπικά συστήματα, τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιπτώσεις παρουσίας του και σε υπόγεια υδάτινα περιβάλλοντα.

Οι πρώτες καταγραφές του είδους σε σπήλαια στην Ευρώπη προέρχονται από την Πορτογαλία και την Ιταλία, όπου εντοπίστηκε σε σπήλαια και υπόγεια υδρολογικά συστήματα που συνδέονται με επιφανειακά νερά. Οι παρατηρήσεις αυτές έδειξαν ότι το είδος μπορεί να διεισδύσει σε καρστικά συστήματα και να εγκατασταθεί σε υπόγειους υδάτινους σχηματισμούς.

Η πιθανή παρουσία ενός τέτοιου χωροκατακτητικού θηρευτή σε σπήλαια δημιουργεί ιδιαίτερη ανησυχία για την προστασία των υπόγειων οικοσυστημάτων. Τα σπηλαιακά υδάτινα περιβάλλοντα φιλοξενούν συχνά εξαιρετικά εξειδικευμένους οργανισμούς, πολλοί από αυτούς ενδημικούς, οι οποίοι έχουν εξελιχθεί σε σταθερές και σχετικά απομονωμένες συνθήκες.

Η εισαγωγή ενός νέου είδους με μεγάλη οικολογική προσαρμοστικότητα και παμφάγο διατροφή θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά αυτές τις ευαίσθητες βιοκοινότητες. Για τον λόγο αυτό, η έγκαιρη ανίχνευση της παρουσίας του είδους σε υπόγεια νερά και σπήλαια αποτελεί σημαντικό βήμα για την κατανόηση και την αντιμετώπιση της πιθανής εξάπλωσής του.

Το διεθνές πρόγραμμα παρακολούθησης

Για την καλύτερη κατανόηση της εξάπλωσης της καραβίδας στα υπόγεια υδάτινα συστήματα της μεσογείου, αναπτύχθηκε διεθνές πρόγραμμα παρακολούθησης με τη συμμετοχή σπηλαιολογικών οργανώσεων και επιστημονικών φορέων από διάφορες χώρες.

Το πρόγραμμα συντονίζεται από τον ιταλικό σύλλογο Tetide APS και υλοποιείται σε συνεργασία με ερευνητικά ιδρύματα, σπηλαιολογικές οργανώσεις και ειδικούς στη βιολογία των υπόγειων οικοσυστημάτων. Στο δίκτυο συνεργασίας συμμετέχουν φορείς από Ευρωπαϊκές χώρες όπως την Ιταλία, την Ελλάδα και την Κροατία, και από άλλα μέρη, με στόχο την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειρίας σχετικά με την παρακολούθηση και τη διαχείριση του είδους.

Το πρόγραμμα υποστηρίζεται από την Παγκόσμια Ένωση Σπηλαιολογίας (UIS), η οποία προωθεί διεθνείς συνεργασίες που συμβάλλουν στη μελέτη και την προστασία των σπηλαίων και των καρστικών συστημάτων. Η συμμετοχή σπηλαιολόγων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η πρόσβαση σε υπόγεια περιβάλλοντα και η γνώση των καρστικών συστημάτων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την έγκαιρη ανίχνευση νέων φαινομένων στα υπόγεια οικοσυστήματα.

Στο πλαίσιο του προγράμματος αναπτύσσονται κοινές μεθοδολογίες καταγραφής, θα ανταλλάσσονται δεδομένα μεταξύ των συνεργαζόμενων χωρών και προωθείται η επιστημονική μελέτη της παρουσίας του είδους σε υπόγεια υδάτινα συστήματα.

Η συμμετοχή της Σπηλαιολογικής Ομοσπονδίας Ελλάδος (ΣΟΕ)

Η ΣΟΕ συμμετέχει στο πρόγραμμα μέσω της Επιτροπής Προστασίας της, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη και εφαρμογή των δράσεων παρακολούθησης στην Ελλάδα.

Η συμμετοχή της Ομοσπονδίας εντάσσεται στη διεθνή συνεργασία που έχει αναπτυχθεί μεταξύ των οργανισμών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα και αποσκοπεί στη συμβολή της ελληνικής σπηλαιολογικής κοινότητας στη συλλογή δεδομένων για την παρουσία του είδους σε υπόγεια υδάτινα περιβάλλοντα. Η καραβίδα έχει ήδη εντοπιστεί στον Ελλαδικό χώρο, οπότε η εξάπλωσή του σε σπήλαια και υπόγεια ποτάμια είναι πια μια σοβαρή πιθανότητα.

Στο πλαίσιο του προγράμματος, η Επιτροπή Προστασίας συνεργάζεται με τους διεθνείς εταίρους για την ανταλλαγή πληροφοριών, τη χρήση κοινών μεθοδολογιών καταγραφής και τη συμβολή στη συνολική επιστημονική αξιολόγηση των δεδομένων που θα προκύψουν από τις επιτόπιες έρευνες.

Η συμβολή των σπηλαιολόγων της χώρας είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η γνώση των καρστικών περιοχών και η συστηματική παρουσία σπηλαιολογικών ομάδων στο πεδίο μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη καταγραφή πιθανών εμφανίσεων του είδους σε υπόγεια νερά και σπήλαια.

Τι έχει γίνει μέχρι τώρα

Η διεθνής αυτή πρωτοβουλία ξεκίνησε με τη συνεργασία σπηλαιολογικών ομάδων και επιστημονικών φορέων που ενδιαφέρονται για τη μελέτη των επιπτώσεων των χωροκατακτητικών ειδών στα υπόγεια οικοσυστήματα. Το πρόγραμμα υποβλήθηκε για υποστήριξη στην UIS, η οποία και ενέκρινε τη στήριξή του στο πλαίσιο των δράσεων που προωθούν τη διεθνή επιστημονική συνεργασία στη σπηλαιολογία.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του προγράμματος οργανώθηκαν δράσεις ενημέρωσης και εκπαίδευσης για τους συμμετέχοντες, με στόχο την παρουσίαση της βιολογίας του είδους, των μεθόδων αναγνώρισης και των διαδικασιών καταγραφής στο πεδίο ενώ παράλληλα θα διαμορφωθεί διεθνές δίκτυο εθελοντών και ερευνητών.

Το επόμενο στάδιο του προγράμματος αφορά την υλοποίηση επιτόπιων καταγραφών σε υπόγεια υδάτινα περιβάλλοντα, με στόχο τη συλλογή στοιχείων για την πιθανή παρουσία του είδους σε σπήλαια και άλλα καρστικά συστήματα.

Τα επόμενα βήματα στην Ελλάδα

Στο πλαίσιο του προγράμματος προβλέπεται η πραγματοποίηση καταγραφών και στην Ελλάδα, με στόχο τη διερεύνηση της πιθανής παρουσίας της Procambarus clarkii σε υπόγεια υδάτινα περιβάλλοντα.

Η δράση θα επικεντρωθεί σε σπήλαια και καρστικά συστήματα όπου υπάρχουν υδάτινοι σχηματισμοί, όπως υπόγεια ποτάμια ή πηγές. Πρόκειται να γίνουν επισκέψεις κυρίως με χαρακτήρα παρατήρησης και καταγραφής, με στόχο την επιβεβαίωση της παρουσίας ή της απουσίας του είδους και τη συγκέντρωση βασικών στοιχείων για τις συνθήκες των συγκεκριμένων περιβαλλόντων. Τα σπήλαια που θα ελεγχθούν έχουν επιλεχθεί με βάση αλγόριθμου που αναλύει τις αβιοτικές συνθήκες στο περιβάλλον της εισόδου των σπηλαίων της χώρας.

Τα δεδομένα που θα συλλεχθούν από τις επιτόπιες καταγραφές θα ενταχθούν στο διεθνές σύστημα συλλογής πληροφοριών του προγράμματος και θα συμβάλουν στη συνολική αξιολόγηση της εξάπλωσης του είδους στην Αδριατική και την Μεσόγειο. Η συμβολή της ελληνικής σπηλαιολογικής κοινότητας σε αυτή την προσπάθεια είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Συμμετοχή εθελοντών

Η επιτυχία της δράσης βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συμμετοχή σπηλαιολόγων και σπηλαιολογικών ομάδων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο. Για τον λόγο αυτό θα κληθούν τα σωματεία–μέλη της που ενδιαφέρονται να συμβάλουν στην προσπάθεια παρακολούθησης του είδους να αφιερώσουν κάποιο χρόνο για επίσκεψη στα σπήλαια με μεγάλες πιθανότητες εύρεσης καραβίδων, σύμφωνα με το μοντέλο.

Η παρακολούθηση της εξάπλωσης χωροκατακτητικών ειδών αποτελεί σημαντικό μέρος της προσπάθειας για την προστασία των σπηλαίων και των καρστικών οικοσυστημάτων. Μέσα από τη συνεργασία σπηλαιολόγων, επιστημόνων και οργανισμών από διαφορετικές χώρες, το πρόγραμμα φιλοδοξεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της παρουσίας της Procambarus clarkii στα υπόγεια νερά και στην ανάπτυξη κατάλληλων στρατηγικών αντιμετώπισης του φαινομένου.

Η δράση υλοποιείται με την υποστήριξη της Παγκόσμιας Σπηλαιολογικής Ένωσης - UIS σε συνεργασία με τον σπηλαιολογικό σύλλογο Tetide της Ιταλίας. Η εικόνα της καραβίδας είναι του Rafael Minguet Delgado.